Sau nhiều năm đi xa, tôi trở về thăm lại quê hương, nơi đã nuôi dưỡng tôi trong những ngày thơ bé. Quê nhà giờ đã khác xưa: những con đường đất đã được bê tông hóa, những ngôi nhà mới mọc lên khang trang hơn. Bạn bè thuở nhỏ nay đã làm cha, làm mẹ. Thời gian dường như đã mang đi nhiều ký ức tuổi thơ và khoác lên quê hương những diện mạo mới.
Nhưng giữa bao đổi thay ấy, có một điều vẫn còn đó, bền bỉ và âm thầm: đức tin.
Đức tin ấy vẫn được nuôi dưỡng qua năm tháng, như một dòng nước ngầm chảy qua nhiều thế hệ, lặng lẽ nhưng đủ sức nuôi dưỡng tâm hồn của cả một cộng đoàn dân Chúa.
Khi sống ở nhiều nơi, tôi thường nghe người ta nói rằng đời sống đạo của người Công giáo Việt Nam mang tính hình thức: nhà thờ lúc nào cũng đông kín người đi lễ, tiếng kinh đọc râm ran. Khi nghe nhận xét này tôi tự hỏi: “Woa, có thật như vậy không ta?”
Trở về quê nhà, tôi thấy điều đã nghe có vẻ như cũng đúng nhưng tôi lại thấy một thực tại khác. Đức tin nơi đây không chỉ hiện diện trong những giờ phụng vụ, mà còn thấm vào nhịp sống hằng ngày của cộng đoàn. Người ta quy tụ trong các hội đoàn: hội Mân Côi, hội Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, Legio Mariae… Những đội kèn, đội trống, ca đoàn vẫn âm thầm phục vụ trong các dịp lễ trọng. Đức tin ở đây mang đậm tính cộng đoàn: người tín hữu sống đạo cùng nhau.
Đức tin của tôi cũng được vun trồng từ những điều rất đơn sơ: những buổi sáng mẹ đánh thức cả nhà dậy đọc kinh, những lần được gọi dậy sớm để đi lễ, những lớp giáo lý với bạn bè cùng trang lứa.
Nhưng ký ức sâu đậm nhất mỗi khi mùa Chay về là dư âm của những câu nguyện ngắm.
Nguyện ngắm không phải là đọc nhanh, cũng không phải là hát, mà là ngâm lên từng câu từng chữ, chậm rãi và trầm lắng, như kéo dài từng giây phút của cuộc khổ nạn. Ở quê tôi, trong Mùa Chay người ta ngắm mười lăm sự thương khó Chúa Giêsu, và vào các ngày thứ Sáu thì có ngắm rằng.
Đặc biệt trong Tuần Thánh, việc nguyện ngắm trở nên trang nghiêm và sâu lắng hơn. Những người được chọn tập luyện kỹ lưỡng, tiếng trống, tiếng trắc và lời kinh hòa vào nhau tạo nên một bầu khí thánh thiêng. Trong những lời ngắm ấy, cộng đoàn như được dẫn vào mầu nhiệm tình yêu: Con Một Thiên Chúa hiến dâng mạng sống để cứu độ nhân loại. Người tín hữu cảm nếm mình được yêu thương, được tha thứ, và được mời gọi mở rộng đôi tay để trao ban cho tha nhân. Một đức tin được đụng chạm.
Nguyện ngắm vì thế đã trở thành một trong những hình thức đạo đức bình dân đặc trưng của người Công giáo Việt Nam. Trên khắp đất nước, mỗi vùng có một cung giọng và nhịp điệu khác nhau, nhưng tất cả đều hướng về cùng một mầu nhiệm: cuộc thương khó của Chúa Kitô.
Tôi được biết rằng những bài ngắm này được soạn thảo từ thế kỷ XVII bởi vị thừa sai Dòng Tên là Alexandre de Rhodes, người mà chúng ta quen gọi là Cha Đắc Lộ. Với sự nhạy bén mục vụ, ngài đã tìm cách diễn tả đức tin Kitô giáo theo cách gần gũi với tâm hồn người Việt. Hình thức ngâm ngắm vừa là lời cầu nguyện, vừa mang nét văn hóa của dân tộc.
Trải qua hàng trăm năm, những lời ngắm ấy không chỉ là phương thế truyền giáo, nhưng đã trở thành một di sản thiêng liêng trong đời sống đức tin của người Công giáo Việt Nam.
Mỗi lần nghe những câu ngắm vang lên trong nhà thờ quê mình, tôi nhận ra rằng đức tin không chỉ là giáo lý được học, nhưng còn là ký ức, truyền thống và cội nguồn.
Tôi thầm cảm ơn Cha Đắc Lộ và những nhà truyền giáo đã gieo những hạt giống đức tin trên đất Việt. Nhưng hơn hết, tôi biết ơn những người mẹ, người cha và những cộng đoàn giáo xứ bình dị đã gìn giữ và truyền lại những hạt giống ấy qua nhiều thế hệ.
Ước gì trong thế giới hôm nay, khi nhiều giá trị đang đổi thay, những lời nguyện ngắm Mùa Chay vẫn tiếp tục vang lên, để nhắc nhở chúng ta rằng đức tin không chỉ là điều được học, nhưng là điều được sống và được truyền lại.
-Thu Loan, aci-